Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın öncülüğünde başlatılan Sıfır Atık Hareketi, Antalya'da devam eden COP31'in iklim eylemi gündeminde önemli yer tutuyor. COP31 İklim Yüksek Düzey Şampiyonluğu ve Sıfır Atık Vakfı için Eunomia Research & Consulting ve Shape Foundation tarafından hazırlanan 43 sayfalık 'Our Zero Waste Future-Sıfır Atıklı Geleceğimiz' raporunda; atıkların azaltılması, gıda israfının önlenmesi, yeniden kullanım, onarım ve kaynak verimliliği uygulamalarının iklim değişikliğiyle mücadelede sağlayabileceği kazanımlar ortaya konuldu.

149 MİLYAR TONLUK POTANSİYEL

Rapora göre; 2025-2050 döneminde sıfır atık uygulamalarının ekonominin bütününe yayılması ile toplam 149 milyar ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyonunun önlenmesi mümkün. Bu miktarın 37 milyar tonunun belediye atıklarının daha iyi yönetilmesi, gıda israfının önlenmesi, yeniden kullanım ve onarım uygulamalarından, 112 milyar tonunun ise binaların, altyapının, araçların ve dayanıklı ürünlerin daha verimli kullanılmasından kaynaklanabileceği hesaplandı. Raporda; 2050 yılında yıllık emisyon azaltım potansiyelinin 9,6 milyar tona ulaşabileceği, bu miktarın 2024 yılında küresel ulaşım sektöründen kaynaklanan 8,4 milyar tonluk emisyonu aşabileceği belirtildi.

ATIK MİKTARI ARTACAK

Raporda, dünya genelinde 2025 yılında yaklaşık 2,8 milyar ton belediye atığı oluştuğu, mevcut eğilimlerin sürmesi halinde bu miktarın 2050 yılında 4,1 milyar tona ulaşabileceği öngörüldü. Küresel belediye atıklarının yüzde 31'inin kontrolsüz şekilde döküldüğü, açıkta yakıldığı veya su kaynaklarına karıştığı belirtilirken, yaklaşık 2,7 milyar insanın düzenli atık toplama hizmetinden yararlanamadığına dikkat çekildi. Atıkların azaltılması, daha iyi yönetilmesi ve ürünlerin yeniden kullanılmasıyla belediye atıklarından kaynaklanan yıllık net emisyonların 2050 yılında mevcut eğilim senaryosuna göre yüzde 44 azaltılabileceği ifade edildi.

GIDA İSRAFI UYARISI

Raporda, belediye atıklarının yaklaşık yüzde 49'unu gıda ve bahçe atıklarının oluşturduğu, buna karşılık organik atıkların yalnızca yüzde 14'ünün kompostlama veya anaerobik çürütme yöntemleriyle değerlendirildiği belirtildi. Dünya genelinde 2025 yılında yaklaşık 1,35 milyar ton gıda ve bahçe atığı oluştuğu, bunun yalnızca 185 milyon tonunun söz konusu yöntemlerle işlendiği kaydedildi. Birleşmiş Milletler Çevre Programı verilerine de yer verilen raporda, 2022 yılında yaklaşık 1,05 milyar ton gıdanın israf edildiği, gıda kaybı ve israfının küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8-10'undan sorumlu olduğu vurgulandı.

İNŞAATTA BÜYÜK PAY

Malzeme üretiminden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının yüzde 42'sinin inşaat sektörüyle, yüzde 35'inin ise makine, taşıt, metal ürünler ve elektronik gibi dayanıklı ürünlerle bağlantılı olduğu belirtilen raporda, mevcut yapıların yıkılarak yeniden inşa edilmesi yerine yenilenmesinin önemine dikkat çekildi. Danimarka'da incelenen bir yapı örneğinde, binanın yıkılıp yeniden yapılmasının kapsamlı yenilemeye göre 19 kat daha fazla yeni malzeme gerektirdiği aktarıldı. Raporda, kaynakların verimli kullanılmasıyla 2050'ye kadar konutlarda 20-52 milyar ton, binek araçlarda 13-26 milyar ton karbondioksit eşdeğeri emisyonun önlenebileceği hesaplandı.

25,4 TRİLYON AVROLUK KAYIP

Raporda, doğrusal ekonomik sistem nedeniyle dünya genelinde her yıl yaklaşık 25,4 trilyon avroluk ekonomik değer kaybedildiği belirtildi. Küresel gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 31'ine karşılık gelen bu kaybın 10 trilyon avrosunu değerini koruduğu halde atılan ürün ve malzemelerin, 8,7 trilyon avrosunu enerji kayıplarının, 5,2 trilyon avrosunu ise bina, altyapı ve makinelerin gereğinden erken yıpranmasının oluşturduğu ifade edildi. Gıda kaybı ve israfından kaynaklanan yıllık ekonomik kaybın da yaklaşık 650 milyar avro olduğu kaydedildi.

2035 İÇİN İKİ HEDEF

Türkiye'nin COP31 Başkanlığı kapsamında 2035 yılına yönelik iki temel küresel hedefin öne çıkarıldığı raporda, belediye katı atık üretiminde öngörülen artışın en az yüzde 50 azaltılması ve küresel döngüsel malzeme kullanım oranının mevcut yüzde 6,9 seviyesinden en az yüzde 15'e yükseltilmesinin amaçlandığı belirtildi. Yüzde 50'lik hedefin toplam atık miktarının yarıya indirilmesi değil, gelecekte öngörülen atık artışının yarı yarıya azaltılması anlamına geldiği vurgulandı. Malzeme verimliliği, geri dönüşüm, atık yönetimi ve biyogaz uygulamalarının yaygınlaştırılmasıyla 2035 yılına kadar enerji sektörü kaynaklı sera gazı emisyonlarının yılda 1,5 milyar tondan fazla azaltılmasına katkı sağlanabileceği ifade edildi.

'BÜTÜN SÜREÇLER DÖNÜŞMELİ'

Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş, raporun önsözünde, iklim değişikliğiyle mücadelenin yalnızca enerji dönüşümüyle sınırlı kalamayacağını belirtti. COP31'in sıfır atığı merkeze alan ilk COP olmasının önemine işaret eden Ağırbaş, 'Malzemelerin çıkarılmasından ürünlerin tasarımına, gıda üretiminden tüketim alışkanlıklarına kadar bütün süreçlerin dönüşmesi gerekiyor' dedi. Sıfır atığın yalnızca atıkların toplanması ve bertaraf edilmesiyle sınırlı olmadığını vurgulayan Ağırbaş, yeniden kullanım, onarım, paylaşım ve kaynakların sorumlu biçimde değerlendirilmesinin öncelik kazanması gerektiğini kaydetti.

Bakan Göktaş: 1,1 milyar çocuk iklim kaynaklı risklerle karşı karşıya
Bakan Göktaş: 1,1 milyar çocuk iklim kaynaklı risklerle karşı karşıya
İçeriği Görüntüle

KALICI MİRAS VURGUSU

Sıfır atık uygulamalarının sera gazı emisyonlarını ve doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı azaltırken yerel istihdamı ve toplumsal refahı da destekleyebileceğini belirten Ağırbaş, dönüşümün adil ve kapsayıcı biçimde yürütülmesi gerektiğine dikkati çekti. COP31'in hedeflerden geniş ölçekli uygulamalara geçiş için önemli bir fırsat sunduğunu ifade eden Ağırbaş, İstanbul Sıfır Atık Eylem Platformu ve diğer iş birliği girişimleri aracılığıyla yatırımların harekete geçirilmesinin, çözümlerin hızlandırılmasının ve ölçülebilir ilerlemenin takip edilmesinin amaçlandığını bildirdi. Ağırbaş, COP31'in kalıcı mirasının sıfır atığın iklim eylemi, ekonomik dönüşüm ve sürdürülebilir kalkınmanın itici gücüne dönüştürülmesiyle şekilleneceğini belirtti.